Een online gezondheidsinformatie wordt als betrouwbaar beschouwd wanneer deze is gebaseerd op gegevens die zijn gepubliceerd in peer-reviewed wetenschappelijke tijdschriften, wanneer deze duidelijk de auteur en de bronnen identificeert, en wanneer deze geen verborgen commerciële doelstellingen nastreeft. Deze operationele definitie maakt het mogelijk om snel de meeste inhoud op het web, sociale media of videoplatforms te sorteren.
Het volume van twijfelachtige medische inhoud is de afgelopen jaren aanzienlijk toegenomen, aangedreven door korte video’s en automatische tekstgeneratietools. Volgens een enquête van de Guardian gepubliceerd in juli 2026, verschijnen door AI gegenereerde gezondheidsinhoud in 40% van de belangrijkste gezondheidsvideo’s op TikTok. Gezien deze versnelling wordt het beoordelen van een bron een vaardigheid voor individuele bescherming.
Door AI gegenereerde gezondheidsinhoud: een massaal probleem geworden
Concurrenten benaderen desinformatie vanuit het perspectief van klassieke nepnieuws, gedeeld door mensen op Facebook of Twitter. Het fenomeen is van aard veranderd. AI maakt het nu mogelijk om video’s te produceren met nep digitale artsen die uitgevonden medische adviezen reciteren, in een geloofwaardige opmaak.
Een onderzoek van Maldita.es, gepubliceerd op 31 juli 2026, heeft 1.046 YouTube-kanalen geïdentificeerd die twijfelachtige of misleidende gezondheidsinhoud verspreiden. De meerderheid van deze kanalen is gemaakt tussen januari 2025 en juli 2026, wat een recente versnelling bevestigt en geen residueel fenomeen is.
Het probleem beperkt zich niet tot video’s. Volledige artikelen, geschreven door taalmodellen, circuleren op sites die de opmaak van erkende medische portals imiteren. Het controleren van gezondheidsinformatie op Skeptic North helpt bij het opsporen van sommige van deze gefabriceerde inhoud, maar individuele waakzaamheid blijft het eerste filter.
De auteur en zijn medische kwalificaties identificeren
De eerste reflex bij het tegenkomen van gezondheidsinhoud is om te zoeken naar wie het heeft geproduceerd. Een artikel ondertekend door een arts, apotheker of onderzoeker die is verbonden aan een verifieerbare instelling heeft meer gewicht dan een anonieme tekst of een tekst onder een pseudoniem.
Drie concrete controles maken het mogelijk om te oordelen:
- Is de auteur te identificeren aan de hand van zijn volledige naam en specialiteit? Een RPPS-nummer (voor Franse zorgprofessionals) of een universitaire affiliatie zijn sterke aanwijzingen.
- Geeft de site een redactebeleid of een wetenschappelijk comité weer? Institutionele portals (HAS, Inserm, sante.fr) publiceren deze informatie systematisch.
- Heeft de auteur financiële banden met een fabrikant van voedingssupplementen, een laboratorium of een coachingplatform? Een niet-verklaarde belangenconflict diskwalificeert de bron.
De Nationale Raad van de Orde der Artsen heeft in januari 2025 een charter gepubliceerd met 10 principes die de aanwezigheid van artsen op sociale media reguleren. Het vereist een duidelijke identificatie, het citeren van bronnen, het verbod op gepersonaliseerde online adviezen en het verbod op het promoten van eigen activiteiten via deze kanalen. Een arts die deze principes niet naleeft, handelt buiten de deontologische kaders.
De bronnen die in een gezondheidsartikel worden geciteerd controleren
Betrouwbare inhoud verwijst naar identificeerbare publicaties. Niet naar “een recente studie” zonder link, noch naar “onderzoekers” zonder naam. Het ontbreken van een specifieke bron is het meest betrouwbare waarschuwingssignaal.
Wanneer een referentie wordt gegeven, moet men deze kunnen traceren. Een artikel dat “een studie gepubliceerd in een groot medisch tijdschrift” citeert, moet het mogelijk maken om deze studie op de website van het betreffende tijdschrift te vinden. Als de link dood is, als het tijdschrift niet bestaat, of als de studie niet zegt wat het artikel beweert, is de inhoud gediskwalificeerd.
De valstrik van verdraaide studies
Sommige inhoud citeert echte studies maar verdraait de conclusies. Een voorlopige studie op 20 patiënten wordt “de wetenschap heeft bewezen dat”. Een in vitro resultaat (in het laboratorium) wordt gepresenteerd als een gevalideerde behandeling bij mensen.
Controleren of de studie betrekking heeft op mensen, met welke populatie en met welk niveau van bewijs helpt om dit soort manipulatie te doorzien. Meta-analyses en gerandomiseerde gecontroleerde proeven hebben meer gewicht dan een geïsoleerde observationele studie.
Waarschuwingssignalen in de toon en structuur van de inhoud
Naast de auteur en de bronnen biedt de vorm van de inhoud aanwijzingen. Een artikel dat de genezing van een chronische ziekte belooft, dat emotioneel vocabulaire gebruikt (“schandaal”, “samenzwering”, “wondermiddel”) of dat systematisch de conventionele geneeskunde tegenover “natuurlijke alternatieven” plaatst, verdient extra wantrouwen.
Verschillende kenmerken signaleren problematische inhoud:
- De tekst biedt een product aan om aan het einde van het artikel of via een affiliatelink te kopen. De commerciële doelstelling vertekent de informatie.
- De publicatiedatum ontbreekt of is zeer oud. Medische aanbevelingen evolueren, en een artikel uit 2016 over een actief onderwerp kan verouderd zijn.
- De inhoud tegenspreekt de medische consensus zonder solide gegevens te bieden om deze afwijking te rechtvaardigen. De consensus kan evolueren, maar deze wordt niet omvergeworpen op basis van een YouTube-video.
Het geval van persoonlijke getuigenissen
Een individuele getuigenis (“deze behandeling heeft me genezen”) heeft geen bewijswaarde in de geneeskunde. Het kan oprecht zijn zonder generaliseerbaar te zijn. Overlevings-, bevestigings- en regressie naar het gemiddelde-bias verklaren de meeste van deze verhalen. Een getuigenis vervangt nooit een gepubliceerde klinische gegevens.
De toename van door AI gegenereerde inhoud maakt deze controles noodzakelijker dan ooit. Een vloeiende, goed gestructureerde en visueel professionele tekst garandeert niets over de kwaliteit van de informatie. De tools zijn veranderd, maar de evaluatiecriteria blijven hetzelfde: gekwalificeerde auteur, traceerbare bron, afwezigheid van belangenconflicten, consistentie met beschikbare gegevens. Het zijn deze vier filters, systematisch toegepast, die nuttige informatie scheiden van potentieel gevaarlijke inhoud.
